Nasıl çalışır

Ölçtüğümüz şey imzalı kanaat içeriği. Bir kişinin görüşünü yazdığı veya söylediği, adının altında durduğu içerik. Ölçmediğimiz şeyler: ajans haberleri, imzasız haberler, kurumsal duyurular ve reklamlar. Sebebi basit: İmzasız bir metni kimse savunmuyor, dolayısıyla bunun skoru da kimseye yazılamaz. Ölçüm bir kişiye bağlanamıyorsa o ölçümün de bir muhatabı yok demektir. Güvendiğimiz ya da güvenmediğimiz şey içerikler değil, onları üreten ve imzalarıyla içeriğin sorumluluğunu alan insanlar.

Nasıl bulup alıyoruz

Küratörlü bir mecra listemiz var. Bu mecraların yayın akışlarını düzenli tarıyoruz. Her içerikte imza arıyoruz: Yazının altında, sayfanın künyesinde, kanalın bilgisinde. Bulduğumuz imzayı listemizle eşleştiriyoruz ve kanıtını saklıyoruz, hangi sayfada, hangi alanda bulduğumuzu. Birden çok imza varsa o içeriğin imza sahibine atfını zayıf sayıyoruz. Zayıf atıflı içerik mecra skoruna giriyor ama üretici skoruna girmiyor. Ölçemeyeceğimizi almıyoruz. Her gün alabileceğimiz içerik sayısı, o gün gerçekten ölçülebilecek içerik sayısından türetiliyor. Alınıp ölçülmeyen içerik kimseye bir şey söylemez, değil mi?

Doğrulanmış e-posta adresi olan herkes. Uzman gerekmiyor, başvuru gerekmiyor, atama yok, hiyerarşi yok. Neden doğrulama istiyoruz. Sahte hesapla puan vermeyi zorlaştırmak için. Anonim bir kullanıcı puan veremiyor; bunu bir engel olarak değil, puanların güvenilirliğinin bedeli olarak koyuyoruz. Ama doğrulama yapmış kullanıcıların kanaatlerinin objektif olup olmadığı bizim işimiz değil. Herkesin istediği gibi kanaatini puanla ifade edebileceğine ve etmesi gerektiğine inanıyoruz. Kademeler. Hesabının bir kademesi var ve puanının ne kadar sayıldığını etkiliyor. Bugün iki kademe işliyor: doğrulanmamış hesap puan veremez, doğrulanmış hesap puan verir. İleride üçüncü taraf kimlik doğrulamasıyla daha yüksek kademeler açılacak. Ne saklamıyoruz. Kullanıcı adını ve verdiğin puanı hiçbir yerde yayınlamıyoruz, hiçbir mecraya vermiyoruz. Skorun yanında kaç kişinin puanladığını gösteriyoruz; ama kimlerin puanladığını göstermiyoruz.

Bir oturumu puanlarken kimi puanlıyorsun

Bir televizyon programında veya podcast'te birden çok kişi konuşuyor. Puanını verirken kimin için verdiğini soruyoruz: moderatör mü, konuklardan biri mi. Varsayılan moderatör, çünkü oturumu o yönetiyor. Hızlıca geçmek istersen puanın ona gider. Ama bir konuğu puanlamak istersen seçebilirsin. Bu soru yalnızca katılımcısı tespit edilebilen oturumlarda çıkıyor. Tek imzalı bir köşe yazısında böyle bir seçim yok; puan doğrudan yazarına gidiyor.

Bu ürünün tek iddiası şu: Bir içeriğin skoru, çok oy aldığı için değil, birbiriyle anlaşmayan insanlardan aynı anda onay aldığı için yükselir. Sistem hiçbir yerde sana "hangi görüştensin" diye sormuyor. Yalnızca kimin neyi onayladığına bakıyor ve bir harita çıkarıyor. Benzer şeyleri beğenenleri birbirine yakın, farklı şeyleri beğenenleri ise birbirinden uzak gösteren bir harita. Bu harita bir siyasi etiket değil. Kimseye "şucu" veya "bucu" demiyoruz; yalnızca kimin kime benzediğini görüyoruz. Sonra her puanı üçe ayırıyoruz: Bu kişi genelde cömert mi? Bazı insanlar her şeye yüksek puan verir. Bu eğilim skordan çıkarılıyor. Herkese 100 veren bir öğretmenin gerçekten skorlama yaptığı söylenemez, değil mi? Bu kişi bunu kendi tarafından olduğu için mi beğendi? Haritada birbirine yakın duran insanların ortak beğenisi, içeriğin kalitesini değil o kesimin kendi içindeki uyumunu gösterir. Bu da çıkarılıyor. Aynı aile fertlerinin birbirlerini çok beğenmeleri, sokakta ne kadar beğenildiklerini göstermez, değil mi? Geriye ne kalıyor? Kesim etkisiyle açıklanamayan onay. Skor olarak yayınladığımız tek şey bu. Bir içerik yalnızca kendi kesiminden beğeni topluyorsa, o beğeninin tamamı ikinci terimle açıklanıyor ve skora geçmiyor. İki kesimden birden onay alıyorsa, kesim etkisiyle açıklanamayan "gerçek" bir şey var anlamına geliyor ve o da skora geçiyor.

Bu yöntem nereden geliyor

Yöntemi biz keşfetmedik diye başlayalım. X (eski adıyla Twitter) 2021'de Community Notes'ta kullanmaya başladı, Meta 2025'te aynı modele geçti. X'in kendi testinde asılsız bir gönderiyi beğenme ve paylaşma kararlarını %25-34 azalttığı ölçüldü. Rochester Üniversitesi 264.600 gönderi üzerinde bağımsız bir ölçüm yaptı. Biz de aynı matematiği kullanıyoruz ama farklı bir çıktı üretiyoruz: Onlar tekil gönderileri işaretliyor, biz kalıcı bir sicil tutuyoruz ve güvenilirliğin zamanla biriken bir şey olduğunu biliyoruz.

Akışının %20, kendi olağan okuma alışkanlığının dışından geliyor. Bu içerikler "farklı bir bakış" etiketiyle işaretli. Bu bir tavsiye değil, ölçümün ön koşulu. Sebebini ölçtük: Bu oranı sıfıra indirdiğimizde sistem görüş haritasını hiç öğrenemiyor ve skorlar ters yöne dönüyor. Yani tek bir kesimden destek alan içerik, iki kesimden destek alandan yüksek çıkıyor. Ürünün yapmaya çalıştığı şeyin tam tersi bu. Yani o pay kaldırılırsa sistem yalnızca ölçemez hâle gelmiyor; bir de yanlış ölçmeye başlıyor. Geri kalanı senin ilgi alanına ve okuma alışkanlığına göre seçiliyor. İlk girişte seçtiğin konular ve sonrasında puanladığın içeriklerin mecraları.

İki koşul birden gerekiyor. Yeterli sayı. En az 10 farklı kişi puanlamış olmalı. Puanını sonradan değiştirebilirsin. Fikrin değişmişse ya da içeriği okuduktan sonra farklı düşünüyorsan, son puanın sayılır ve bu sayıyı artırmaz. Yeterli çeşitlilik. Puanlar farklı okur gruplarını okuyan kişilerden gelmiş olmalı. Hepsi tek bir gruptansa skoru yayınlamıyoruz. Grup, mecraların sahiplik yapısından geliyor; kimseye bir şey sormuyoruz. Bu ikisi sağlanmadıysa kartta ne olduğunu yazıyoruz: "Değerlendiriliyor". Henüz yeterli puan yok. Kaç kişinin puanladığını gösteriyoruz. "Tek grup". Yeterli puan var ama puan verenlerin hepsi aynı okur grubunu okuyor. Skoru gösteriyoruz ama bu etiketle birlikte. Sistemin ölçemediği bir şey varsa bunu söylüyoruz. Ölçemediğimizi ölçmüş gibi yapmıyoruz.

Skor (0-100 ölçeğinde). Kesim etkisi çıkarıldıktan sonra kalan onay. Yüksek olması "bu içerik doğru" demek değil. "Farklı kesimlerden okurlar bunu güvenilir buldu" demek. Aralık (örneğin 65 - 82). Skorun gerçekte nerede olabileceği. Bu bir belirsizlik ölçüsü: az kişi puanladıysa aralık geniş, çok kişi puanladıysa dar olur. Bir içerik 74 aldıysa ve aralığı 65-82 ise, o skorun 68 veya 79 olması da mümkün. Bunu gizlemiyoruz çünkü gizlersek sahte bir kesinlik üretmiş oluruz. Kaç kişi puanladı. Skorun kaç kişiden geldiği. Bu sayı ne kadar büyükse aralık o kadar dar olur. Bir üreticinin sayfasındaki kapsam oranı. O üreticinin yayınladığı içeriğin ne kadarını ölçebildiğimiz. Kapsam düşükse skoru daha temkinli okumak gerekir ve bunu yazıyoruz. Köprülenmiş skorlar dar bir bantta toplanır ve ölçeğin uçlarına ulaşmaz. Bir içeriğe farklı okur gruplarından puan geliyorsa, ne kadar düşük verirlerse versinler ortada bir ortak yargı vardır. Bandın nerede duracağı puanlayanların alışkanlığına bağlıdır ve beta döneminde ölçülecektir. Ortak yargı yoksa içerik köprülenmiş olmaz; «Bölünmüş» ya da «Tek Grup» etiketi alır ve ayrı gösterilir.

Bir üreticinin toplam skoru ilk kez yayınlanmadan önce kendisine ulaşmaya çalışıyoruz. Bu izin istemek değil, haber vermek. Haber vermeden yayınlamıyoruz ve bu kural veritabanı düzeyinde zorunlu. Ulaşma çabası tanımlı bir sıra izliyor: Mecradaki yazar sayfası, mecranın künyesi, kişinin kendi kamuya açık kanalı. Her deneme kanıtıyla kaydediliyor. Ulaşamadığımız kişiler için de kalıcı bir duyuru sayfamız var: Kimler ölçülüyor, nasıl ölçülüyor, ne yapılabilir.

Üç hak tanıyoruz

Yanıt hakkı. Skorunun yanında yayınlanacak bir metin yazabilir. Sistem bu metni içeriğine göre düzenlemiyor: beğenmediğimiz bir savunmayı kısaltmıyor, yumuşatmıyor, gizlemiyoruz. Ama hukuka aykırı içerik için kaldırma yükümlülüğümüz saklı ve bunun için görünür bir yol var. İki koşul da bildirim metninde yazıyor: yanıt yalnızca ölçülen içerikle ilgili olmalı, ve hakaret veya üçüncü kişi verisi içermemeli. Uzunluk sınırı 1.000 karakter. Düzeltme itirazı. "Bu yazı benim değil", "bu bir röportaj, benim görüşüm değil" gibi olgusal itirazlar incelenir. Otomatik analize itiraz. KVKK'nın 11. maddesi kapsamında. Ama bir sınır var ve açıkça da söylüyoruz: Skora itiraz edilemez, girdiye edilebilir. "Puanım düşük, yükseltin" reddedilir. "Bu içerik bana ait değil" incelenir. Kalabalığın yargısı egemen kalır; itiraz yalnızca o yargının doğru şey hakkında verilmiş olmasını sağlar.

Son kullanıcıdan para almıyoruz. Gelirimiz kurumsal veri hizmetlerinden geliyor: reklam verenler, yapay zekâ şirketleri, medya kuruluşları, araştırmacılar. Bir kişi veya kurum, kendisi hakkında çıkan içeriğin raporlanmasını satın alabilir. Ama üç şey satılmıyor ve bu sözleşmeyle bağlı: Ödeyen taraf hangi içeriğin ölçüleceğini seçemez. Bir dönem satın alır, o dönemin içeriğinin tamamı ölçülür. Ödeyen taraf öncelik alamaz. Öncelik, başkasının ölçüm sırasını almak demektir. Ödeme skoru etkilemez. Skoru hesaplayan kod, ödeme kayıtlarını okumaz. Bu bir söz değil, veritabanı düzeyinde bir kısıt.

Bu sayfanın en önemli bölümü olabilir. Yöntemin gerçek okurda ne kadar iyi çalıştığını henüz bilmiyoruz. Simülasyonlarda ölçtük: görüşten bağımsız bir kalite sinyali varsa algoritma onu 0,82 korelasyonla buluyor, sinyal yokken bulmuyor. (Bu bir korelasyon katsayısıdır, yüzde değil.) Ama o simülasyonu biz kurduk. Gerçek okurların yargısında görüşten bağımsız bir kalite boyutunun ne kadar güçlü olduğunu ancak gerçek veriyle öğreneceğiz. Kaç kişinin gerçekten puan vereceğini bilmiyoruz. Tahminlerimiz var, ama gerçek hayat ölçümümüz henüz çok sınırlı. Oturum konuklarının yalnızca bir bölümünü ölçebiliyoruz. Televizyon programlarında ve podcast'lerde moderatör ile konuğu ayrı ölçüyoruz, çünkü bunlar farklı işler ve aynı listede sıralanmaları anlamsız olurdu. Ama bir konuğu ölçebilmemiz için adının o yayının açıklama metninde geçmesi gerekiyor; geçmiyorsa o katılımı göremiyoruz ve puanlarken seçenek olarak sunamıyoruz. Bugün oturumlardaki konukların onda birinden azını tespit edebiliyoruz. Tespit edebildiklerimizi ölçüyoruz, çünkü ölçemediğimiz için hiçbirini ölçmemek daha kötü olurdu. Ama iki şeyi söylemek zorundayız. Ölçtüğümüz konuklar rastgele bir örneklem değil. Adları yazılan konuklar, katılımcılarını künyeye yazma alışkanlığı olan yayınlardan geliyor. Yani konuk skorları belirli bir yayın tipine kayıyor olabilir. Bir konuğun kapsam oranı düşük olabilir. Profilinde "yirmi programa çıktı, üçünde ölçülebildi" yazıyorsa, o skoru buna göre okumak gerekir. Kapsam oranını tam bu yüzden gösteriyoruz. Bunları yazıyoruz çünkü bilmediğini bilmeyen bir ölçü, bildiğini iddia eden bir ölçüden tehlikelidir.